Edebiyat ve sanat tutkunlarının bir arada olduğu, duvarlarında anılar kadar hüzünlerin de iz bıraktığı sansasyonel üyelere sahip bir aile, ve onların yaşadıkları bir ev hayal edin. Evet, konumuz Şakir Paşa Ailesi!
Günümüzde televizyonda Şakir Paşa Ailesi’nin hikayesinden esinlenilen bir dizi yayınlanıyor. Bu diziye gösterilen yoğun ilgiyle birlikte ailenin yaşantısının büyük bir merak konusu olduğu aşikâr. Dizide gösterilen görkemli köşk de tabii bu merakı katlıyor. Peki, Şakir Paşa ailesi gerçekte nerede yaşıyordu? Büyükada Şehbal Sokağı’ndaki köşkten, aile üyelerinin yaşadığı apartmanlara ve atölyelere kadar aradık taradık, aşağıda paylaştık!
Şakir Paşa’lar Büyükada’ya Nasıl Geldi?
Şakir Paşa Ailesi’nin Büyükada’daki hikayesi, aslında Osmanlı’nın çalkantılı siyasi atmosferinin bir yansıması. Her şey Cevat Paşa’nın II. Abdülhamid döneminde sadrazamlık yapmasıyla başlıyor.
Dürüstlüğü ve açık sözlülüğüyle tanınan Cevat Paşa, Sultan’ın artan kuşkularından nasibini alarak azlediliyor. Bu durum, kardeşi Şakir Paşa için de bardağı taşıran son damla oluyor. Abdülhamid’in kendisine tahsis ettiği Teşvikiye’deki konakta oturmayı reddeden Şakir Paşa, ailesiyle birlikte Büyükada’daki köşküne yerleşiyor.
Başarılı bir ressam ve fotoğrafçı da olduğu bilinen Şakir Paşa, bu köşkte Osmanlı tarihine dair beş ciltlik bir eser kaleme alıyor. Peki, nerede bu köşk? Sahiden Şakir Paşa Ailesi: Mucizeler ve Skandallar dizisindeki kadar görkemli miydi?
Şakir Paşa Ailesi’nin Yaşadığı Köşk: Rosolato!
Şakir Paşa Ailesi’nin yaşadığı Rosolato Köşkü’nün, Büyükada Maden Mahallesi, Şehbal Sokağı 24 numarada yer aldığı biliniyor.
19. yüzyılda Yeorgios Rosolatos tarafından inşa edilen bu yapının dört dönümü aşan bir bahçesi, 24 odası, iki salonu, kargir ahırı ve motorhanesinin olduğu söyleniyor. 1900 yılında Şakir Paşa tarafından alınan Rosolato köşkü, ilerleyen yıllarda takdir edersiniz ki Şakir Paşa Köşkü olarak anılmaya başlanmış.
Şakir Paşa Köşkü’nün duvarlarının dili olsa da konuşsa… Kimler yaz aylarını bu köşkte geçirmemiş ki! Cevat Şakir Kabaağaçlı (Halikarnas Balıkçısı), Fahrelnissa Zeid, Füreya Koral, Aliye Berger, Şirin Devrim ve dahası…
Şirin Devrim’in “Şakir Paşa Ailesi” adlı kitabı ve Sina Kabaağaçlı’nın açıklamalarından köşk hakkında birtakım bilgilere eriştik. Fahrelnissa Zeid’in kızı Şirin’in yaz tatillerini süsleyen bu köşkün bahçesi adeta bir botanik bahçesi gibiymiş. Her iklimden meyve ağaçları, asırlık fıstık çamları, kızılçamlar ve sedir ağaçları bu büyülü alanı süslermiş. Bahçe ucu birbirine köprülerle bağlı havuzlarla doluymuş.
Şakir Paşa’nın yaşadığı dönemde Büyükada’da elektrik ve su tesisatı yokmuş. Bu nedenle köşkün ihtiyaçları kendi motorhanesinden karşılanıyormuş.
Sarmaşıklar ve gür ağaçlar arasında yer alan Şakir Paşa köşkü iki bölümden oluşuyor, bir bölümünde mutfak, çamaşırhane va bahçıvan odası yer alıyormuş. Asıl köşk ise üç katlıymış.
Köşkün birinci katında yemek odası, Ayşe Erner’in meşhur piyanosu, kahve ocağı ve misafirler için ayrılan odalar yer alıyormuş. İkinci kat ise yatak odaları ve yine bir salondan oluşuyormuş. Köşkün en üst katında ise altı oda ve hizmetli odası bulunuyormuş.
Şakir Paşa’nın trajik vefatının ardından cenazesi köşke getirilerek, Büyükada’ya defnediliyor. İlerleyen yıllarda ise Şakir Paşa Ailesi köşkü terkediyor. Hatta bir dönem köşkün bahçesinin lunapark olarak bile kullanıldığı biliniyor. Sonrasında ise köşkün bir sebepten yandı, yerini ise köşke benzetme amacı güdülerek inşa edilen bir apartman aldı. Ne yazık ki Şakir Paşa Köşkü, günümüzde Şehbal Sokağı’nda yer almıyor ve ziyaret edebilmemiz mümkün değil.
Şakir Paşa Ailesi üyelerinin köşk hakkında söyledikleri ise şöyle:
Aliye Berger: Biz Şakir Köşkü’nün çocukları sanki bir ana-babanın değil de bu ahşap Osmanlı Konağı’nın tohumlarıydık. Köşk, bizi dokuz ay yerine yıllarca rahminde taşımış gibi, genlerimize sinmiş iliklerimize ilişmiş ve bize özsuyumuzu vermiştir.
Musa Cevat Şakir: Büyük ev büyük cehennem. Ben burada yaşadım. Burada öldüm.
Şirin Devrim: Şakir Paşa köşkünün bahçesi iki katlı binalarla doldurulmuş ve koca köşkümüz çarpık çurpuk dairelere bölünmüş. Kuzenlerim Nermidil ile Erdem, Ayşe teyzemin yalısının arsasına yan yana iki küçük ev yaptırmışlar… O zamanlar Büyükada’nın karşısında görünen yerler kapkaranlık olurdu.
Şimdi büyükbabamın adı verilmiş olan bir sokakta gezebiliyorum. Adaya yaptığım ziyaretlerde genellikle tepedeki küçük mezarlığa tırmanırım. Mezar taşları karmakarışık bir şekilde birbiri üzerine yan yatmış, aile mezarlığımız yeşilliklerle adeta kaynaşmış. Büyükbabamın, büyükannemin, onun kardeşlerinin mezarlarına güller koyarken adadaki köşkte yıllarca önce yaşadığımız beraberliğin hasretini duyarım, gözlerimden yaşlar boşanır.
Harika Çılgınlar İstanbul’da: Şakir Paşa Apartmanı (Elmadağ)
Şakir Paşa Ailesi yazlarını Büyükada’da, kış aylarını ise Elmadağ’da geçiriyordu. Şakir Paşa Apartmanı, eski Elmadağ Caddesi ve Cumhuriyet Caddesi’nin birleştikleri noktada yer alıyordu.
Aslında Şakir Paşa Apartmanı, aile için bir kira evi olarak inşa edilmişti. Şakir Paşa’nın 1914 yılındaki vefatının ardından, aile kış aylarında burada daha fazla vakit geçirmeye başladı. Evli çocuklara ayrı katlar tahsis edilirken, apartman zamanla aile fertlerinin hayatının merkezine dönüştü.
Şakir Paşa ailesinin ünlü fertlerinden Cevat Şakir Kabaağaçlı (Halikarnas Balıkçısı), 1921’de cezaevinden çıktığında ilk olarak bu apartmana, ailesini görmeye gelmişti. Ressam Fahrünnisa Zeid ise 1933’teki boşanmasının ardından çocukları Nejad ve Şirin ile birlikte, kardeşi Ayşe Hanım’ın yanına taşınıp yeni bir düzene burada adım atmıştı.
Şirin Devrim kitabında o günleri şu cümlelerle aktarıyor:
Yeni yaşamımızda her sabah Nejad’la Ayşe Teyzem’e gidiyor günümüzü annemiz, Nermidil ve Erdem’le geçiriyorduk. Akşam da yemek ve yatmak için babamızın evine (Cumhuriyet Apartmanı, 5 dakika mesafede) dönüyorduk.
Seramik sanatçısı Füreya Koral, 1953 yılında Paris’ten kesin dönüş yaptıktan sonra, 20 yıl boyunca Şakir Paşa Apartmanı’nın giriş katında Türkiye’nin ilk özel seramik atölyelerinden birini işletti. 1973 yılında ise yıkılarak yerini Şakir Paşa İş Hanı’na bıraktı.
Şakir Paşa Ailesi: Mucizeler ve Skandallar Dizisi Nerede Çekiliyor?
Şakir Paşa Ailesi dizisinde görülen köşk, elbette ailenin gerçekte yaşadığı Şakir Paşa köşkü değil. Dizinin iç çekimleri dönemin atmosferini yansıtabilmek için özel ve köşkün aslına benzer olarak hazırlanan bir platoda yapılıyor. Geçtiğimiz günlerde bir yangın hadisesi yaşanan plato Kartal’da yer alıyor.
Dizinin dış çekimlerinde ise yine Büyükada’da yer alan Tripo Köşkü kullanılıyor.
Tripo Köşkü
Büyükada’nın önemli yapılarından biri olan Tripo Köşkü, Maden Yılmaztürk Caddesi, No:127’de konumlanıyor. Konstantin Tripo tarafından inşa edilen köşkün tarihi 1897 yılına dek uzanıyor. Sedef Adası manzaralı, iki katlı ve bahçeli bu ahşap köşk, Osmanlı mimarisini yansıtan özellikler taşıyor.
Şakir Paşa Ailesi Üyelerinin Yaşadıkları Yerler
Şakir Paşa Ailesi üyelerinin yaşadığı yer yalnızca Büyükada’daki köşk ve Şakir Paşa Apartmanı değildi. Aile fertlerinin her biri evlilikler, kariyerleri ve hatta sürgün nedeniyle farklı yerlerde yaşamını geçirdi. Şakir Paşa’ların iz bıraktığı diğer mekanlardan bulabildiklerimiz şöyle…
Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı): Bodrum, İzmir…
Cevat Şakir Kabaağaçlı Bodrum’da tam 25 yıl kaldı. Yaşamının büyük bir kısmını geçirdiği iki katlı evi gördüğü ilk anı ise şöyle anlatıyor:
Avludan denize açılan kapıyı açtım. Hey! Açılan kapı birdenbire gözlerime ve gönlüme açık denizleri, kıyı ve adaları verdi!
Halikarnas Balıkçısı’nın yaşadığı evin 1997 yılından bu yana köfteci olarak kullanıldığı biliniyor.
Cevat Şakir Kabaağaçlı 1973 yılında İzmir’in Hatay ilçesinde yer alan Merhaba Apartmanı’ndaki evinde vefat etti.
Fahrelnnisa Zeid’in Yaşadığı Apartmanlar
Fahrelnissa Zeid’in yıllarca yaşadığı ve sanatsal üretimlerine ev sahipliği yapan Ralli Apartmanı, Teşvikiye’nin en dikkat çekici yapılarından biri. Zeid, apartmanın 4. katındaki dairesinde 1945 yılında ilk kişisel sergisini açmış, sanat hayatında önemli bir dönüm noktasına imza atmıştı. Bugün bu dairede Öner Kocabeyoğlu’nun Papko Art Collection koleksiyonu yer alıyor.
Fotoğraf: İnan Kenan Olgar, Kültür Envanteri.
Fahrelnissa Zeid’in, İzzet Melih Devrim’le boşanmadan önce yaşadığı bina ise Hayırlı Apartmanı. 1931 yılında inşa edilen bu önemli yapı, İstanbul Gümüşsuyu’nda yer alıyor.
Aliye Berger: Narmanlı Han
Birçok ünlü ismin izlerini taşıyan Narmanlı Han’da bir dönem Aliye Berger de yaşıyordu. İstiklal Caddesi üzerinde yer alan bu tarihi han günümüzde restore edildi.
Aliye Berger evlendiği dönem Karl Berger’le birlikte Hıntıryan Köşkünün bahçesinde ikamet ediyordu. Bu yapı ise şu anda metruk halde.
Füreya Koral: El Irak Apartmanı
Fotoğraf: İnan Kenan Olgar, Kültür Envanteri.
Şakir Paşa Ailesi’nin küçük üyelerinden Füreya Koral, eşi Kılıç Ali Bey’le beraber 1951 yılında El Irak Apartmanı’nda yaşamaya başladı. Eşinden ayrıldıktan sonra ise atölyesini kurduğu Arif Paşa Apartmanı’na taşındı.
Kaynaklar:
- Her Umut Ortak Arar
- Adalı Dergisi
- Şakir Paşa Ailesi, Şirin Devrim
- Kültür Envanteri
