Osmanlı İmparatorluğu’nun son günlerinden Cumhuriyet’in ilk adımlarına kadar uzanan o uzun geçiş sürecinde, tarihe sessizce tanıklık eden ama etkileri bugün hâlâ hissedilen insanlar da var.
Şakir Paşa Ailesi, işte bu tarihî eşikte duran ve günümüzde de dizisiyle epey ün kazanmış bir aile olarak öne çıkıyor. Edebiyat, sanat, düşünce ve diplomasiyle iç içe geçmiş bu ailenin her bireyi kendi alanında iz bırakmayı başarmış.
Bu yazıda genellikle ailede ön planda olmayan ama güçlü karakteriyle dikkat çeken bir üyesini, Hakkiye Koral’ı mercek altına alıyoruz.
Şakir Paşa’nın kızı Hakkiye Hanım aynı zamanda Cumhuriyet’in şekillendirdiği modern Türk kadınının da bir simgesi.
Şakir Paşa’nın Büyük Kızı: Hakkiye Hanım Kimdir?
Hakkiye Koral, 1893 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Babası Mehmed Şakir Paşa, Osmanlı’nın son dönemlerinde önemli diplomatik görevler üstlenmiş bir paşaydı. Atina büyükelçiliğinden Girit valiliğine uzanan görevleri, ailesine uluslararası bir vizyon ve kültürel zenginlik kazandırdı.
Annesi Sare İsmet Hanım ise Giritli köklü bir ailenin kızıydı. Dolayısıyla Hakkiye Hanım çok kültürlü, çok dilli ve entelektüel bir atmosferde büyüdü. Hakkiye Koral Cevat Şakir Kabaağaçlı’dan sonra doğmuş olup, ailenin en büyük kızıydı.
Bilinenlere göre Hakkiye Hanım Birinci Dünya Savaşı yıllarında gönüllü olarak hastabakıcılık yaptı. Cumhuriyet’in ilk döneminde ise İstanbul Belediyesi Meclis Üyeliği görevinde bulunarak, kadınların kamusal hayatta daha görünür olması yönünde cesur adımlar attı.
Hakkiye Koral Ne Zaman Öldü?
Bazı kaynaklarda farklı bilgiler yer alsa da, Nacide Berber’in titizlikle kaleme aldığı Eteklerinde Kuşlar Taşıyan Kadın: Füreya Koral adlı biyografi kitabına göre Hakkiye Hanım, 1971 yılında İstanbul’da hayata gözlerini yumdu.
78 yıllık ömrü iki farklı rejimi, iki dünya savaşını, bir Kurtuluş Savaşı’nı ve bir Cumhuriyet devrimini sığdırdığı yoğun bir yaşamdı.
Hakkiye Hanım ve Atatürk
Hakkiye Koral’ın hayatına dair en önemli unsurlardan biri de dönemin siyasal figürleriyle olan yakınlığıydı. Özellikle Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün eşi Latife Hanım ile dostluğundan pek çok kaynakta söz ediliyor. Hatta eşi Mehmet Emin Koral ile birlikte Mustafa Kemal Paşa’nın nikahına katıldıkları biliniyor.
Bazı aile anlatılarına göre, Atatürk’ün çevresindeki bazı kişiler nedeniyle Mehmet Emin Koral askerlikten ayrılmak zorunda kalmış. Bu durum aile içinde kırgınlık yaratmış. Yine de Hakkiye Hanım, Cumhuriyet’in kadınlara tanıdığı yeni olanakları benimsemiş ve kamusal alanda aktif roller üstlenmeye devam etmiş. Elbette bu bilgilerin doğruluğu tam olarak bilinemiyor.
Hakkiye Koral’ın Eşi: Mehmet Emin Koral
Hakkiye Koral Cumhuriyet tarihinin önemli komutanlarından biri olan Mehmet Emin Koral ile evliydi.
1881 yılında İstanbul’da doğan Koral, Harp Okulu ve Harp Akademisi mezunuydu. Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda görev aldı. Özellikle Büyük Taarruz’da 1. Ordu Kurmay Başkanı olarak yer aldı ve başarılarından dolayı İstiklal Madalyası ile onurlandırıldı.
Hakkiye Hanım ile Mehmet Emin Koral’ın evliliğinden seramik sanatçısı Füreya Koral dünyaya geldi. Hakkiye Hanım, evliliğin ilk dönemlerinde eşiyle birlikte Halıcıoğlu’nda kocasının ailesiyle yaşadı. Ancak aile yapısı ve yaşam tarzı farklılıkları nedeniyle bu duruma uyum sağlayamayarak kendi ailesinin yanına döndü.
Eskişehir’de komutanlık yaptığı sırada çıkan özel bir skandal hem kişisel hayatını hem de kariyerini sarsıntıya uğrattı. Hakkiye Hanım’la olan evliliği resmen sona ermese de, bu olaydan sonra çiftin yolları fiilen ayrıldı.
1959 yılında İstanbul’da vefat eden Mehmet Emin Koral, Büyükada’da toprağa verildi.
Ayşe Kulin, Füreya kitabında Hakkiye ve Mehmet Emin Koral çiftinden şöyle bahsediyor:
“Hakkiye’nin kocasını iç güveysi almıştı eve. Genç adam kaç kere en azından mutfak masraflarına katkıda bulunmayı teklif etmişti; ama Sadrazam yaverliği, büyükelçilik yapmış koskoca Osmanlı paşası, damadından iaşe parası alacak değildi elbette. Üstelik Hakkiye kocasıyla birlikte bahçenin dışındaki küçük evde oturuyordu. Kiliseye bakan kapının karşısında küçük ahşap evi tamir ettirip, büyük kızının düğün armağanı yapmıştı. Şakir Paşa, Avrupa’da bir süredir moda olmaya başlayan çekirdek aile örneğini yaşatmak istemişti kızına. (…) Modern hayatta her aile kendi evinde yaşamalı diye düşünmüş, ilk evlenen büyük kızının evini ayırmıştı. (…) Hakkiye ancak yatmadan yatmaya gidiyordu küçük eve. Zaten kocası da asker olduğu için çoğu kez yalnız kaldığından…”
Hakkiye Koral’ın Çocukları ve Torunları
Hakkiye Hanım ile Mehmet Emin Koral’ın evliliğinden doğan çocuk Türkiye’nin ilk kadın seramik sanatçısı; Füreya Koral. Füreya Koral’ın ise Sara Koral Aykar’ı evlat edindiği biliniyor.
Hakkiye Koral’ın 1917 yılında doğan Şakir Koral adlı bir çocuğu daha olduğu, Şakir Koral’ın 1989 yılında vefat ettiği biliniyor.
Aykar, Paşa’nın büyük kızı olan babaannesi Hakkiye Hanım’ı hem oldukça otoriter hem de sevgi dolu bir kadın olarak tanımlıyor. “Annesi Hakkiye Hanım, Füreya’nın üzerine titrermiş ve onu gerçekten çok farklı yetiştirmiş.” diyor.
Şakir Paşa Köşkü’nün kıymetli sanatçılarından biri olan Füreya Koral modern seramiğin öncülerinden. 1910 yılında İstanbul’da doğan Füreya, sanat yaşamına geç yaşta, verem tedavisi gördüğü İsviçre’de başladı. Seramikle tanışması bir terapi sürecinde gerçekleşti ve zamanla tutkusu haline geldi.
Paris ve Meksika gibi farklı ülkelerde eğitim aldı, eserleri yurt içinde ve dışında birçok sergide yer aldı. Mimariyle bütünleşen büyük ölçekli seramik panolarıyla tanınan sanatçı, çağdaş Türk sanatında önemli bir iz bıraktı. Füreya Koral’ın hayatına serimizin bir başka sayfasında değineceğiz.
Şakir Paşa’nın çocuklarını merak edenler Asım Kabaağaçlı’nın hayatına da göz atabilir.
