Suhte İsyanları ve Bugünle Yüzleşmek

Şakir Paşa ailesinin sanatçılığı ve de skandallarıyla tanınan isimlerin haricinde kenarda duran bir üyesi daha var. En büyük oğul: Asım Kabaağaçlı. 

Asım Bey, ailenin hikayesinden ilham alınarak çekilen Şakir Paşa Ailesi: Mucizeler ve Skandallar adlı dizide hastalığı ve Sara halasıyla yaşaması ile tanınıyor. 

Şakir Paşa’nın çocukları adlı serimizde bu defa Asım Kabağaaçlı’nın hayatına değiniyoruz.

Asım Kabaağaçlı: Şakir Paşa’nın En Büyük Oğlu

Asım Kabaağaçlı, Kabaağaçlızade Mehmed Şakir Paşa’nın ilk evliliğinden doğan oğludur. Asım Bey’in annesi ise Serdar-ı Ekrem Ömer Lütfü Paşa’nın kızı Zehra hanımdır. Asım Bey’in anne tarafı Sırp kökenlidir. 

Asım Bey’in annesi Zehra hanım genç yaşta vefat eder, bu vefatın ardından ise Şakir Paşa Sare İsmet Hanım ile evlenir. Şakir Paşa’nın ikinci eşi Giritli Sare İsmet Hanım’dan olan çocukları (Cevat Şakir, Hakkiye, Ayşe, Suat, Fahrünnisa ve Aliye) Asım’ın üvey kardeşleridir.

Asım Kabaağaçlı eğitimini Fransa’da, Napolyon tarafından 1802 yılında kurulan ünlü askerî okul École Spéciale Militaire de Saint-Cyr’de tamamlamıştır.

Üniformayla çekilmiş fotoğrafları ve eğitimi, Asım Bey’in dizideki kurgu hikayeden farklı bir konuma sahip olduğunu göstermektedir. Ne var ki Fahrünnisa Zeid’in kızı Şirin Devrim’in kitabında anlattığına göre, Asım Kabağaaçlı’nın kariyeri bir süre sonra farklı bir yöne evrilmek durumunda kalır.

Şirin Devrim, Şakir Paşa Ailesi adlı kitabında Asım Bey’den şöyle bahsediyor:

“İki büyük dayım da yoktu. Büyükbabamın Macar ilk eşinden olan Asım dayım genellikle aileden uzak dururdu. Şehirdeki Şakir Paşa Apartmanı’nın dairelerinden birinde bankada veznedarlık yapan, kendisinden hayli genç karısıyla otururdu.

Bu uzun boylu, zayıf ve çökük görünüşlü dayımın yüzünde hafif bir deli ifadesi vardı. Onunla birkaç kez apartmanın girişinde karşılaşmıştım. Ama onu sinemada bilet keserken gördüğümde donakaldım.

Öyle ya, çocukluğunda sadrazam dizlerinde hoplatılmış, sarayda padişahın ayakları dibinde oynamış, Fransa’da ünlü Saint Cyr Askeri Uzmanlık Okulu’ndan mezun olmuş bir adamın, hayatını kazanmak için bu gibi işler yapmaya mecbur kalmasını bir türlü anlamamış, içime sindirememiştim.”

Asım Kabaağaçlı Evli Miydi?

Asım Kabaağaçlı’nın Kadriye isimli bir hanımla evli olduğu ve çiftin evlatlık bir çocuğu olduğu bilinmektedir. Uzun yıllar evlenmeyen Asım beyin biyolojik çocuğu bulunmamaktadır. 

Bilinene göre Asım bey ve Kadriye hanım yaşamlarını Elmadağ’daki Şakir Paşa Apartmanı’nda sürdürmüştür. Şirin Devrim’in kitabında ayrıca Asım Kabağaaçlı’nın eşinin bankada veznedar olduğu bilgisi de yer alıyor.

Asım Kabaağaçlı’nın Hastalığı Gerçek Mi?

Diziyi izleyenler bilir ki Asım Bey’in kleptomani hastası olduğuna dair birtakım iddialar yer almakta. Bu hastalığa dair bilgiler kısıtlı olsa da, yeğeni İsmet Kabaağaçlı Noonan’ın Anılar Akın Akın adlı kitabından birkaç cümleye eriştik. 

İsmet Kabaağaçlı Noonan kitabında, amcası Asım Bey’in kleptomani hastası olduğuna, halası Hakkiye Hanım’ın evinden istem dışı birkaç eşya götürdüğüne ve sonrasında aldıklarını geri getirdiğine değiniyor. 

Şakir Paşa’nın Ölümünde Orada Mıydı?

1914 yılında Afyon’daki aile çiftliğinde yaşanan trajik olay, Şakir Paşa ailesinin tarihine silinmez bir iz bırakmıştır. O gün Şakir Paşa oğulları Asım, Cevat ve Suat ile birlikte Afyon’a gitmişti. Ancak bu ziyaret beklenmedik bir şekilde bir aile felaketine dönüştü. 

Baba ile oğul arasında çıkan şiddetli tartışma sırasında, Cevat Şakir’in silahından çıkan kurşun, Şakir Paşa’nın ölümüne yol açtı.

Olay sırasında Asım Kabaağaçlı da çiftlikteydi. Mahkeme kayıtlarına göre, olayın yaşandığı gece Asım ve kardeşi Suat uyuyordu.

Her ikisi de olan biteni duymadıklarını, hatta kendilerini “ilaçla uyutulmuş gibi” hissettiklerini ifade etti.

Cevat Şakir Kabaağaçlı ise bu olay nedeniyle 15 yıl kürek cezasına çarptırılmış, ancak 7 yıl hapis yattıktan sonra iyi hal ve sağlık durumları nedeniyle serbest bırakılmıştır.

Cevat Şakir Kabaağaçlı diğer bir deyişle Halikarnas Balıkçısı’nın hayatına ise serimizin ilerleyen bölümlerinde değineceğiz.

Sizin veya bir arkadaşınızın başına beklenmedik kötü olaylar geldiğinde ağzınızdan çıkan ilk şey ‘’kesin nazar değdi’’ mi oluyor? Muhtemelen birçoğumuz cümleyi şöyle tamamlıyoruz: Bi’ kurşun mu döktürsek? Komşumuz ya da onun bir tanıdığı mutlaka kurşun döküyordur nasılsa.

Kurşun döktürmenin nazardan, kem gözden, iç sıkıntısından uzaklaştırdığına dair ülkece yaygın bir inanışa sahibiz. Bu bir gelenek ve çağımızın popüler iletişim araçlarıyla yaşatılmaya devam ediliyor. Türk televizyonlarında gerek dizilerde gerek kurşun döktürmeye dair soruların tartışıldığı programlarda devamlı olarak karşılaşıyoruz. Geçtiğimiz senenin fenomen dizisi Kızılcık Şerbeti’nde Pembe karakterinin döktürdüğü kurşun sonrasında bu hizmeti verenlere talep artmıştır diye de tahmin ediyoruz.

Şakalarda, dizilerde ve hatta son dönemlerde yaygınlaşan kız neşesi etkinliklerinden biri olarak karşımıza çıkan kurşun döktürmenin tarihini anlattık.

Elemtere Fiş Kem Gözlere Şiş

Bu ülkenin kahve falı bağımlılığı kadar, kurşun döktürmeye dair de bitmek bilmeyen bir tutkusu var. Daha çok nazarı ve kötücül güçleri kişiden uzaklaştırmak için kullanılan kadim bir yöntem olarak biliniyor. Nazar, insan bakışının ne derece güçlü olabileceği konusunda da bir uyarı veriyor aslında.

Bir Anadolu geleneği olmasının yanı sıra, okunan ayetler sebebiyle dinsel nitelik de kazanan bu yöntem, dünyanın pek çok yerinde görülüyor. Bu özelliğiyle birçok dini programda mühim bir soru haline geliyor. Nihat Hatipoğlu’ndan dinlediklerimize göre İslam inancında kurşun döktürmenin bir yeri, talimatı ve emri yok.

Nazar Deveyi Kazana, İnsanı Mezara Sokar

Türk halkının nazar inanışının en büyük kaynağı İslam dininde nazardan sakınmak için Allah’a sığınmanın buyrulmasıdır. Günümüzde adaçayı ya da çörek otu yakmanın, sadaka vermenin veya kurşun döktürmenin nazarı defedeceğine inanılır. Çünkü nazar artık sadece dinsel açıdan değil, din dışı meditasyonlarla da açıklanmaktadır.

Nazarı sadece Türk halk inanç sistemi içerisinde incelemek mümkün değildir. Bu düşüncenin Antik Mısır ve Antik Yunan medeniyetlerine kadar uzanan bir tarihi bulunuyor. Kem göz tabiri ise nazarı anlatmak için en iyi yol. Nazar boncuğunun kem göze karşı koruyucu görev gördüğüne inanılıyor. Nazarlığın koruyuculuğuna dair inanışlar ise binlerce yıl öncesine dayanıyor.

Özellikle Kuzey Avrupa ve İskandinav ülkeleri ön plana çıkıyor. Göktürk yazıtlarında kurşunla ilişkilendirilen Satürn’den bahsedilmesi ve Antik Yunan’da molybdomancy (molybdos ‘’kurşun’’ ve mancy ‘’kehanet’’) adıyla bilinen pratik epey yaygın. Nazar ya da kötücül güçleri defetme inanışı pek çok toplum tarafından kabul ediliyor.

Yunan filozofu Plutarkhos, nazarı dönemine göre bilimsel bir yolla açıklamaya çalıştı. Ona göre insan gözü kimi zaman çocukları ya da hayvanları öldürebilecek görünmez ışınlar saçıyordu. Karadeniz’in güneyinde yaşayan bazı toplulukların nazarının daha güçlü olduğuna, özellikle de mavi gözlülerin bakışlarının tehlikeli sayıldığına inanılıyordu.

Sanat tarihi profesörü Dr. Neşe Yıldıran, ilk nazar boncuğunun M.Ö. 3300’lü yıllarda görüldüğünü fakat henüz bildiğimiz mavi boncuk şeklinde olmadığını söylüyor. Görmeye alışık olduğumuz formuyla M.Ö 1500’lü yıllarda Akdeniz bölgesinde ortaya çıkıyor.

Evimizin girişinde, anahtarlıklarda, arabada, kısacası her yerde görmeye alışkın olduğumuz ‘’aman nazar değmesin’’ amacıyla takılan mavi bir boncuk var. Göz sembolünün büyü ve koruma amacıyla kullanılması aslında nazar boncuğundan da eski. Antik Mezopotamya’dan Mısır’a, Yunan ve Roma uygarlıklarına kadar göz hem ruhu yansıtan bir işaret hem de kötülüğü savuşturan bir tılsım olarak görülüyor.

Antik Mısır’da ‘’Horus’un Gözü’’ koruyucu ve iyileştirici kabul ediliyor. Anadolu’da bu sembol yüzyıllar boyunca farklı şekillere bürünüp en sonunda camdan yapılan bir nazar boncuğu haline geliyor.

Kut Dökme ve Şamanizm

Anadolu her yönüyle mistik bir coğrafya. Şamanizm ise şaman denilen kişinin bilinç halini değiştirerek -trans benzeri durum- ruhlar alemiyle bağlantı kurabileceğine dayanan bir inanç yapısı olarak bunu kanıtlıyor. Bu temastaki amaç ise ruhlardan ya da manevi güçlerden yardım almaktır.  Kimi zaman şifa, kimi zaman kehanet için görünmeyen bir desteğe başvurulur.

Tarih boyunca her inanç sistemi gibi Şamanizm de içinde bulunduğu coğrafya ve kültürlerden etkilenmiş, bu yüzden tek bir tanıma indirgemek aslında pek mümkün değil. Fakat özetle; Şamanizmin merkezinde farklı alemlerle insanlar arasında aracılık yapan bir şaman figürü vardır diyebiliriz.

Kurşun dökmenin kökeni, Şamanizmdeki ruhu temizleme ve nazarı bozma ritüellerine dayanıyor. Şamanik kültürlerde hastalığın ya da başa gelen uğursuzlukların sebebi çoğu zaman kişiye musallat olan ruh, ‘’ağır enerji’’ ya da ‘’kem göz’’dür. Bu varlıkları kovmak için şamanlar ateş, su, ses ve metal gibi koruyucu unsurlar kullanırdı. Bu ritüel ‘’kut’’ (yaşam enerjisi/ruh) kavramıyla bağlantılı olduğundan ‘’kut dökme’’ olarak adlandırıldı. Zamanla İslamiyet ile harmanlandı, ocak kültürüyle birleşti ve bugünkü kurşun dökme haline evrildi.

TRT Arşiv görüntülerinden 2004 yılında çekilen bir ‘’kurşun dökme’’ videosu için tıklayınız.

Girl Event: Kurşun Döktürmek

Günümüzde kurşun dökme eski mistik anlamını tamamen kaybetmese da daha çok ritüel tadında bir sosyal etkinliğe dönüştü. Özellikle kadınlar arasında kahve falına gitmek, tarot baktırmak ya da bakım gecesi yapmak nasıl bir ‘’event’’ ise, çoğu zaman kurşun döktürmek de bu kategoride yer alıyor. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya yapılan kültür turlarında turistlerin çoğu ‘’hatıra’’ niyetine kurşun döktürmeden dönmüyor. Eski şamanik ritüelin bugünkü mirası hem eğlenceli bir etkinlik hem de iç rahatlatmalık modern bir ritütel haline gelmiş durumda.